Όταν ο φόβος αποφασίζει πριν από εμάς

«Αν μπορείς, κοίταξε τον φόβο κατάματα και ο φόβος θα φοβηθεί και θα φύγει». Τάδε έφη ο σπουδαίος Νίκος Καζαντζάκης, και κάποιος ίσως θα αναρωτηθεί: «Και πώς αναγνωρίζω τον φόβο μου πέρα από το προφανές;»

Υπάρχουν φορές που ξέρουμε ακριβώς τι φοβόμαστε. Μια ιατρική εξέταση. Ένα αποτέλεσμα που περιμένουμε. Η πιθανότητα να χάσουμε τη δουλειά μας. Μια δύσκολη συζήτηση που αναβάλλουμε εδώ και καιρό. Η στιγμή που πρέπει να πούμε σε κάποιον τι πραγματικά αισθανόμαστε, χωρίς να γνωρίζουμε τι θα ακούσουμε πίσω.

Υπάρχουν όμως και άλλες φορές που ο φόβος δεν εμφανίζεται τόσο καθαρά. Δεν θα πει «φοβάμαι». Λέει «δεν είναι η κατάλληλη στιγμή». Δεν θα πει «φοβάμαι ότι θα αποτύχω». Λέει «ίσως δεν αξίζει τον κόπο». Δεν λέει «φοβάμαι ότι θα με απορρίψουν». Λέει «καλύτερα να μη δείξω πόσο με νοιάζει».

Και κάπως έτσι, χωρίς να το καταλαβαίνουμε πάντοτε, ο φόβος αρχίζει να αποφασίζει πριν από εμάς.

Μας πείθει να μείνουμε σε μια κατάσταση που δεν μας κάνει καλό, επειδή το άγνωστο, όπως έχουμε μάθει στη ζωή μας, συχνά μοιάζει πιο τρομακτικό από το γνώριμο. Μας εμποδίζει να ζητήσουμε βοήθεια, γιατί φοβόμαστε μήπως «πέσουμε» στα μάτια των άλλων ή μήπως φανεί ότι είμαστε λιγότερο δυνατοί ή λιγότερο αξιοπρεπείς. Μας κάνει να σωπαίνουμε, να αναβάλλουμε, να απομακρυνόμαστε ή να προσποιούμαστε ότι κάτι δεν μας αγγίζει.

Μερικές φορές, μάλιστα, ο φόβος κρύβεται ακόμη και πίσω από τη λογική.

Λέμε ότι «πρέπει να είμαστε ρεαλιστές», ενώ στην πραγματικότητα φοβόμαστε να δοκιμάσουμε. Λέμε ότι «δεν θέλουμε να πιέσουμε καταστάσεις», ενώ ίσως φοβόμαστε να ζητήσουμε αυτό που έχουμε ανάγκη. Λέμε ότι «δεν μας ενδιαφέρει πια», επειδή είναι πιο εύκολο από το να παραδεχτούμε ότι κάτι εξακολουθεί να μας πονά.

Δεν σημαίνει βέβαια απαραίτητα ότι κάθε δισταγμός είναι και φόβος. Ούτε ότι κάθε αποχώρηση είναι φυγή. Υπάρχουν φορές που το να σταματήσεις, να προστατευτείς ή να απομακρυνθείς είναι η πιο καθαρή επιλογή που μπορείς να κάνεις.

Ο φόβος, άλλωστε, δεν είναι πάντοτε εχθρός.

Μπορεί να μας προειδοποιήσει και να μας προστατεύσει από έναν πραγματικό κίνδυνο. Να μας κάνει να σταθούμε λίγο πριν βιαστούμε. Να μας προστατεύσει από ανθρώπους ή καταστάσεις που έχουν ήδη δείξει ότι μπορούν να μας πληγώσουν.

Η δυσκολία είναι να ξεχωρίσουμε πότε μας προστατεύει και πότε μας περιορίζει.

Πότε μας λέει «πρόσεξε» και πότε μας λέει «μην κάνεις κανένα βήμα». Πότε βασίζεται σε κάτι που συμβαίνει πραγματικά και πότε σε όλα όσα φοβόμαστε ότι μπορεί να συμβούν.

Πώς γίνεται ο φόβος να παρουσιάζει το χειρότερο ενδεχόμενο σαν βεβαιότητα; Πριν καλά καλά εκφραστούμε, μας κάνει να ζούμε μια απόρριψη ή μια αποτυχία πριν ακόμη προσπαθήσουμε, μια απώλεια πριν ακόμη συμβεί.

Και έτσι μπορεί να υποφέρουμε για κάτι που δεν έχει γίνει, αλλά και να στερούμαστε κάτι που θα μπορούσε να είχε γίνει.

Βέβαια, καμία σημαντική επιλογή ή απόφαση δεν έρχεται με εγγύηση.

Μπορεί να μιλήσουμε και να μη μας καταλάβουν. Μπορεί να προσπαθήσουμε και να μην τα καταφέρουμε. Μπορεί να εμπιστευτούμε και να πληγωθούμε. Μπορεί να φύγουμε από κάτι γνώριμο και να ανακαλύψουμε ότι το επόμενο βήμα είναι δυσκολότερο απ’ όσο περιμέναμε.

Μα ούτε η ακινησία μάς προστατεύει από όλα. Μπορεί να κρατηθούμε μακριά από κάθε πιθανότητα πόνου, αλλά μαζί της να κρατηθούμε μακριά και από κάθε πιθανότητα χαράς.

Και αλίμονο αν δεν ζήσουμε.

Κι εγώ ήμουν πάντα υπέρ της κίνησης, της αλλαγής, της εξέλιξης. Υπέρ του να βρίσκουμε το θάρρος να αναγνωρίσουμε τι μας φοβίζει και ύστερα να αναρωτηθούμε αν θέλουμε πράγματι να δώσουμε στον φόβο το δικαίωμα να επιλέξει για εμάς.

Κάποιες φορές θα κάνουμε το βήμα. Κάποιες άλλες όχι. Και ίσως χρειαστεί χρόνος μέχρι να είμαστε έτοιμοι.

Έχω ακούσει πολλές φορές ότι η ζωή είναι μια μάχη. Εγώ προτιμώ να λέω ότι η ζωή είναι σπουδαία και αξίζει να τη ζεις.

Και ναι, μέσα της δίνουμε μάχες. Όμως δεν είναι όλες ίδιες και σίγουρα δεν αντιμετωπίζουν όλοι οι άνθρωποι τον φόβο με τον ίδιο τρόπο. Υπάρχουν φόβοι που γεννιούνται από μια στιγμή και άλλοι που έχουν χτιστεί αργά, μέσα από εμπειρίες, απώλειες και απογοητεύσεις. Δεν εξαφανίζονται επειδή κάποιος μας είπε να φανούμε δυνατοί.

Η ζωή μου έχει δείξει ότι μερικές φορές χρειάζεται να τους κατονομάσουμε. Να τους μοιραστούμε. Να αφήσουμε έναν άνθρωπο που εμπιστευόμαστε να σταθεί για λίγο δίπλα μας. Όχι για να μας υποσχεθεί ότι τίποτε κακό δεν θα συμβεί, αλλά για να μη νιώθουμε ότι πρέπει να το αντιμετωπίσουμε ολομόναχοι.

Ίσως τελικά να μην μπορούμε πάντοτε να κάνουμε τον φόβο να φοβηθεί και να φύγει.

Μπορούμε, όμως, να τον κοιτάξουμε αρκετά καθαρά ώστε να καταλάβουμε τι προσπαθεί να μας πει. Και ύστερα να αποφασίσουμε εμείς αν θα τον ακολουθήσουμε.

Γιατί ο φόβος μπορεί να μείνει δίπλα μας για αρκετό δρόμο.

Το ερώτημα είναι ποιος από τους δύο θα επιλέξει την κατεύθυνση...

Υπάρχει κάτι που θα θέλατε να τολμήσετε, αν ο φόβος δεν μιλούσε πρώτος;

Photo by Kyle Johnson